Νύξεις για τις γυναίκες ιμάμηδες στη Δύση

Οι δύο τελευταίες δεκαετίες ανέδειξαν ένα νέο φαινόμενο στους κόλπους των πιστών του Ισ­λάμ που ζουν στο δυτικό κόσμο: τη διεκδίκηση της ιδιότητας και των καθηκόντων του ιμάμη α­πό γυναίκες. Ο ιμάμης αποτελεί το πρόσωπο που καθοδηγεί τις πέντε ημερήσιες προσευχές των μουσουλμάνων, όπως και την προσευχή της Παρασκευής. Είναι κήρυκας του Κορανίου αλλά και το κέντρο της μουσουλμανικής κοινότητας (umma), καθώς συμ­βου­λεύει και κατευθύνει τους πιστούς σε καθημερινά και πνευματικά ζητήματα, ανάλογα με τις ανάγκες τους.

Στο Ισλάμ ο ιμάμης είναι άνδρας, εφόσον σύμ­φω­να με το Κο­ρά­νι ο Προφήτης Μω­ά­με­θ δεν ανέδειξε γυναίκα στη θέση αυτή. Οι συλλογές που έχουν περιβληθεί με κα­νο­νι­κό κύ­ρος, όπως η Hadith, η Sunna κλπ, δεν προβλέπουν μία τέ­τοια παράμετρο. Κατ’ αυτόν τον τρό­πο, οι γενικότεροι περιορισμοί που τίθενται από τη Sharia για την εκφώνηση των προ­σευ­χών, περιλαμβάνουν και τις γυναίκες. Τέλος, η έμ­μη­νος ρύση είναι απαγορευτική για την ανάληψη λατρευτικών καθηκόντων από τις γυναίκες.

Παρά ταύτα, η ανάληψη των καθηκόντων του ιμάμη από μία γυναίκα, προβλέπεται από τις σχετικές ha­dith, μόνο για συγκεντρώσεις γυναικών. Η μικτή συγκέντρωση πιστών, αν­δρών και γυ­ναι­κών, επιβάλλει την παρουσία άνδρα ιμάμη, καθώς η εκφορά της προ­σευ­χής από γυναίκα, την καθιστά άκυρη για τους άνδρες. Η διδασκαλία αυτή εφαρμόζεται στην Κίνα, όπου λειτουργούν τζαμιά για γυναίκες (nüsi), και απαγορεύεται αυστηρά η είσοδος των ανδρών.

Το ζήτημα που απασχολεί το φεμινιστικό Ισλάμ στο δυτικό κόσμο είναι η παρουσία γυ­ναίκας ιμάμη στις μικτές συγκεντρώσεις πιστών. Πρωτοπόροι σε αυτήν τη διεκδίκηση α­να­δεί­χθη­καν μου­σουλμάνες γυναίκες στον Καναδά και τις Η.Π.Α ενώ γρήγορα η απαίτηση αυτή ε­ξα­πλώ­θη­κε και στην Ευρώπη. Σήμερα υπάρχουν γυναίκες ιμάμηδες για μικτές συ­γκεντ­ρώσεις πιστών στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και πρόσφατα στη Δανία. Ανάμεσα σε αυτές συ­­γκα­ταλέγονται διάφορες σημαντικές προσωπικότητες όπως η Amina Wadud, α­με­ρι­κα­νί­δα προ­σήλυτη στο Ισλάμ, η οποία ως ισλαμολόγος υποστήριξε την καθοδήγηση της προ­σευ­χής α­πό γυναίκες ιμάμηδες. Η Wadud ανέδειξε μία νέα μεθοδολογία ερμηνείας του Κορανίου, το­νί­ζο­ντας το πνεύμα του κειμένου, έναντι της κατά γράμμα εφαρμογής των ε­ντο­λών του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να απογυμνωθεί το κείμενο από ιστορικές συ­γκυ­­ρίες, συνθήκες κλπ. Ο λεγόμενος gender jihad, όπως χαρακτηρίστηκε ο αγώνας της Wa­dud, δεν περιλαμβάνει μόνο τις λατρευτικές διεκδικήσεις των γυναικών, αλλά ε­πε­κτεί­νε­ται σε ό­λες τις εκφάνσεις του κοινωνικού βίου. Στο πλαίσιο αυτό, παράδειγμα αποτελεί η θε­ώ­ρη­ση του ενδυματολογικού κώδικα για τις γυναίκες, υποστηρίζοντας ότι το Κοράνι διδάσκει την σεμνότητα και όχι την πλήρη κάλυψη του σώματος.

Μεγαλύτερη τάση ακτιβισμού κατέδειξε η Raheel Raza, πακιστανο-καναδή δη­μο­σι­ο­γρά­φος, η οποία είναι η πρώτη μη προσήλυτη μουσουλμάνα που προωθεί το θεσμό της γυναίκας ιμάμη για τις μικτές συγκεντρώσεις πιστών. Παράλληλα τάσσεται υ­πέρ της κα­τα­δί­κης κάθε τρομοκρατικής ενέργειας στο όνομα του Ισλάμ, κατά της προ­σευ­χής στα σχο­λεί­α, όπως και κατά του hijab για τις γυναίκες. Μάλιστα η Raza είναι ευαι­σθη­το­ποι­ημένη α­πέ­να­ντι στον κίνδυνο της στράτευσης των νέων μουσουλμάνων από εξ­τρε­μι­στι­κές ομάδες. Τόσο η Wadud όσο και η Raza α­ντι­μετώπισαν τις αντιρρήσεις των συ­ντη­ρη­τι­κών μου­σουλ­μά­νων. Ειδικά η πρώτη δέχθηκε ε­πι­θέσεις και απειλές για τη ζωή της κατά τη δια­­μο­νή της στην Ινδία από ομάδες πιστών.

Η κανονική θεμελίωση του θεσμού έχει τονισθεί από γυναίκες ισλαμολόγους. Δεν εί­ναι σύμπτωση ότι πρόκειται κυρίως για προ­σή­λυ­τες από το Χριστιανισμό και γα­λου­χη­με­νες με τα δυ­τικά πρότυπα (Amina Wadud, Halima Krausen κλπ). Στηρίζουν τις θέσεις τους σε μία δια­φο­ρετική ερμηνεία του Κορανίου και της παράδοσης, με σαφή στόχο την απο­γύμ­­νω­ση του Ισλάμ από το μισογύνικο χαρακτήρα που του επέβαλε η ανδροκρατία τόσων αι­ώ­νων. Ωστόσο, τα ερείσματά τους στηρίζονται σε κάποιες αμφιλεγόμενες –σύμφωνα με την επίσημη κανονική ερμηνεία– hadith και σε διάφορα μεμονωμένα ιστορικά πα­ρα­δείγ­μα­τα μου­σουλ­μάνων γυναικών με εξέχουσα θέση στην κοινω­νί­α. Η αναδρομή τους στην ο­ντο­λο­γική δι­δα­σκαλία του Κορανίου για την ισότητα ανδρών και γυναικών αντικρούεται με το ε­­πι­χεί­ρη­μα των δια­φο­ρετικών αποστολών των δύο φύλων. Για τους συντηρητικούς, το Κο­ρά­νι δεν επαγ­γέλ­λε­ται την ισότητα, αλλά τη δικαιοσύνη και με κριτήριο την προοπτική αυ­τή, οι γυναίκες θα πρέ­πει να αφοσιωθούν στη δική τους αποστολή, που είναι η μητρότητα.

Η επιχειρηματολογία για τις γυναίκες ιμάμηδες παραμένει ωστόσο στο περιθώριο για τις μουσουλμανικές κοινότητες, που ακολουθούν την παραδοσιακή διδασκαλία του Ισλάμ και όχι το φεμινιστικό νεωτερισμό. Δεν είναι τυχαία η τάση ισλαμολόγων, που ενώ προ­τάσ­σουν έναν επα­να­προ­σδιορισμό της ερμηνείας του Κορανίου, δεν αγγίζουν το θέμα της θέ­σης των γυναικών στο Ισλάμ και δεν συμμερίζονται παρόμοιες φεμινιστικές απόψεις .

Ανεξάρτητα από τις επιμέρους πτυχές του θεολογικού διαλόγου μεταξύ των δύο πλευρών, φαίνεται πως ο θεσμός της γυναίκας ιμάμη για τις μικτές συγκεντρώσεις πιστών, αποτελεί περισσότερο μία διεκδίκηση των ευρύτερων δικαιωμάτων των γυναικών, όπως φαί­νε­ται και στα γραπτά της Amina Wadud, για μία «κάθαρση» του Κορανίου από κάθε στοιχείο καταπίεσης της γυναίκας. Οι σύγχρονες γυναίκες ιμάμηδες αναγνωρίζουν ότι η δι­δα­σκαλία του Ισλάμ είναι προβληματική, ότι καταπιέζει τις γυναίκες, ότι τους στερεί την πραγ­ματική θέση τους στην κοινωνία, στην εργασία κλπ. Σύμβολο αυτής της καταπίεσης αποτελεί και η στέρηση διαφόρων δικαιωμάτων στη λατρεία. Υποστηρίζουν ότι όλο αυτό το καθε­στώς ω­στόσο, είναι μία παρερμηνεία του Ισλάμ και του Κορανίου, η οποία στηρίχθηκε στην ανδροκρα­τία. Η Halima Krausen για παράδειγμα, ιμάμης στη Γερμανία, τονίζει τη δυ­σα­ρέ­σκει­α των γυναικών για το καθεστώς που τους έχει επιβληθεί, αλλά ταυτοχρόνως και το φόβο για να σπάσουν τα θρησκευτικά δεσμά της πίστης και να διεκδικήσουν τα δι­και­ώ­μα­τά τους.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν και δεν στηρίζεται στην επίσημη παράδοση, ο θε­σμός της γυναίκας ιμάμη ουσιαστικά συγκεντρώνει και συμβολοποιεί το φεμινιστικό αγώνα στους κόλπους του Ισλάμ. Είναι παρά ταύτα σημαντικό ότι οι φωνές υπέρ του θεσμού, πε­ρι­ο­ρί­ζο­νται στον ακαδημαϊκό διά­λογο ή σε μία παρουσίαση από τα ΜΜΕ που ίσως έχει και το χα­ρα­κτήρα της γρα­φι­κό­τητας. Το Ισλάμ παραμένει πιστό στην επίσημη ιστορική και κανονική του πα­ρά­δο­ση, όπου ιμάμηδες είναι οι άνδρες, ενώ οι γυναίκες πρέπει να κάθονται στις τε­λευ­ταί­ες σει­ρές της συγκέντρωσης των πιστών.

Advertisements