Για τα αρχαία στο σχολείο

13227471_10209153813820283_35053509384252822_o

 

Ο Υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης, ανοίγοντας το θέμα του διαλόγου για την Παιδεία, αναφέρθηκε στην παρά φύσιν αναλογία χρόνου ανάμεσα στην διδασκαλία της Νέας Ελληνικής και των Αρχαίων στο Γυμνάσιο. Στο Γυμνάσιο η αρχαία ελληνική γλώσσα από το πρωτότυπο διδάσκεται 3 ώρες εβδομαδιαίως ανά τάξη και 2 ώρες τα αρχαία από μετάφραση, ενώ η νέα ελληνική γλώσσα (μαζί με την παραγωγή κειμένων) μόνο 2 ώρες.

Το πρώτο ερώτημα που εγείρεται είναι πού ακριβώς έγκειται το πρόβλημα, στον αυξημένο χρόνο των αρχαίων ή στον μειωμένο των Νέων; Πρόκειται για τελείως διαφορετικά προβλήματα. Αλλά ακόμη και αν επιλέξουμε, αυθαίρετα, να τα συσχετίσουμε γιατί να επιλέξουμε αυτή την συζυγία; Γιατί όχι την συζυγία Νέων Ελληνικών και π.χ. Μαθηματικών ως προς τον χρόνο διδασκαλίας. Η απάντηση είναι υποχρεωτικά ιδεολογικής υφής. Παρακάτω θα εξηγήσουμε. Το επιχείρημα που συνήθως χρησιμοποιείται εναντίον των αρχαίων αφορά την περίοδο που η διδασκαλία τους είχε σταματήσει στο Γυμνάσιο από το 1977 έως και το 1992. Έτσι ο Nikos Sarantakos διατείνεται ότι « η γενιά που δεν τα διδάχτηκε, άνθρωποι που έχουν αυτή τη στιγμή ηλικία, χοντρικά, από 35 ως 50 ετών, θα έπρεπε να μιλούν χειρότερα ελληνικά από τους σημερινούς εικοσιπεντάρηδες-τριαντάρηδες, κάτι που ολοφάνερα δεν συμβαίνει.» . Πέραν της αυθαίρετης συναγωγής συμπεράσματος, αντίθετα μάλιστα στην κοινή εκτίμηση ότι η ελληνική γλωσσομάθεια φθίνει ακατάπαυστα, το επιχείρημα μπορεί να αντιστραφεί άνετα. Για αιώνες η Νέα Ελληνική δεν διδάχτηκε ποτέ ενώ διδάσκονταν τα θρησκευτικά κείμενα σε αλεξανδρινή ή βυζαντινή λόγια γλώσσα, ο Όμηρος από το πρωτότυπο, η καθαρεύσουσα ως μοναδική επίσημη γλώσσα στο σχολείο. Εμπόδισε αυτό την Νέα Ελληνική να επιβιώσει και μάλιστα να αναπτυχθεί; Τουναντίον. Γιατί λοιπόν να μην μειώσουμε τον χρόνο διδασκαλίας της Νέας Ελληνικής; Τα ιστορικά άλλωστε δεδομένα, το βάθος του χρόνου, συνηγορεί υπέρ αυτού.

Στην ίδια «λογική» ο κύριος Nikos Sarantakos κηρύσσει εν πολλοίς άχρηστη την ετυμολογία επειδή δεν παρέχει την ερμηνεία των λέξεων. Σαφέστατα η ερμηνεία των λέξεων παρέχεται όχι ετυμολογικά αλλά από τα γλωσσικά συμφραζόμενα, με όρους θα λέγαμε χρήσης. Έτσι σε άλλα συμφραζόμενα δύναται να αποκτά και νέο νοηματικά περιεχόμενο, να διαστέλλεται το πεδίο των σημασιών της ή και να συρρικνώνεται. Και κλείνει με την πανάξια παρατήρηση ότι η ετυμολογία είναι ανθρωπολογία. Το περίεργο είναι ότι ο κύριος Nikos Sarantakos δεν κάνει το προφανές βήμα, ακριβώς γιαυτό θέλουμε την ετυμολογία. Γιατί η λέξη ομολογώ στα αρχαία σημαίνει συμφωνώ ενώ στα νέα αποσπώ μια συμφωνία δια της σωματικής ή ψυχολογικής βίας. Και η ιστορία αυτής της λέξης είναι σημαντικότερη από την ιστορία μιας εκστρατείας επειδή εμφανίζει την γλώσσα στην πραγματική και όχι στην λειτουργική διάστασή της, ως μηχανισμού αυτοκατανόησης μιας κοινωνίας.

Τελικά, όπως προείπαμε, το πρόβλημα είναι ιδεολογικής υφής. Η δυνατότητα ενός ανθρώπου να διακινείται απρόσκοπτα σε 3000 χρόνια ιστορίας και να αυτοκατανοείται δια αυτής της ιστορικής περιήγησης, περιήγησης που περιλαμβάνει κείμενα, ιδέες, αγωνίες και αναγκαστικά ταυτίσεις και ταυτοτικές προβολές, δεν εξυπηρετεί το ιδεολόγημα της συγκεκριμένης Αριστεράς. Το ιδεολόγημα που θέλει μονάχα μια διμελή σχέση, του εξουσιαστή που αναμένεται να ανατραπεί και του εξουσιαζόμενου λαού που αναμένει να ανατρέψει. Είναι ιδεολογικής υφής το ερώτημα τι πολίτη θέλουμε. Έναν πολίτη που μπορεί να διαβάσει Ροΐδη, καθαρεύουσα, Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό και συνεπώς αντιλαμβάνεται τον γλωσσικό χώρο σαν ένα συνεχές ή έναν πολίτη που αντί του Σεφέρη θα προτιμά τον Πρετεντέρη. Το ιδεολογικό ίχνος της αριστερής ρητορείας είναι μη ανιχνεύσιμο στο παρελθόν. Πως θα μπορέσει να προβάλει τον εαυτό της σαν μοναδικό και οριστικό ερμηνευτή της Ιστορίας αν δεν διαγράψει οποιαδήποτε ιστορική δυνατότητα πριν από αυτή;

Ο κύριος Nikos Sarantakos και οι ομοϊδεάτες του δεν κόπτονται για την παιδεία, κόπτονται για την ελληνική εκδοχή του Τσαβισμού. Ειδάλλως δεν θα ασχολούνταν με την μείωση του χρόνου των Αρχαίων αλλά με την βελτιστοποίηση της αρχαιογνωσίας των πολιτών. Αυτονόητα πράγματα.

 

Vasileios Chantzos

Advertisements